De familienaam Arts

Onze familienaam is een patroniem; een persoonsnaam afgeleid van de voornaam van de vader. In ons geval is de achternaam de afleiding of aanduiding van een vader met de voornaam Arnoldus. De officiële Latijnse voornaam Arnoldus werd in de dagelijkse gesproken omgang vaak verkort tot Art, Aart of Aert. Later werden Arnoldus’ kinderen aangesproken of vernoemd met de doopnaam en de vermelding van vaders naam “Arts” of “Aarts”. In vele streken werd (afhankelijk van de dienstdoende clerus) de naam van het kind ook op die manier in de registers opgenomen. Bij het doopsel van ene Petrus, zoon van Arnoldus, zal de pastoor in de registers mogelijk Petrus Arnoldi (Latijn = Arnolduszoon), of Peter Arts(se) vermelden.

In onze streken werd het in de 15e eeuw meer en meer gebruikelijk dat kinderen van eenzelfde vader zich met dezelfde naam gingen noemen. Iemand werd dan ook aangeduid met voornaam en een naam die de afstamming of herkomst verduidelijkte.

Het Concilie van Trente stelde in 1563 registers van huwelijk en doop verplicht. Waarschijnlijk mede omwille van zulke administraties waarbij de kerk een belangrijke rol speelde, begonnen “familienamen” vrij algemeen te worden, en kregen ze langzaam maar zeker een erfelijk karakter.

In de 16de en 17de eeuw werden de namen nergens officieel vastgelegd, zodat ze in de loop van een mensenleven wel meermaals werden gewijzigd. Een verandering van woonplaats, bijnaam of beroep kon voor een andere “familienaam” zorgen. Natuurlijk was er tevens nauwelijks sprake van consequente naamspelling: het echtpaar Arnoldus Petri en Agatha Hendriks waren bijvoorbeeld dezelfde als de Aert Peters en Agatha Vogels die samen het kind Hendrijck Arts kregen! Het gevolg is ook, dat velen een zelfde familienaam dragen, doch niet allen tot een zelfde familie behoren.

Pas bij de reformatie gaat de burgerlijke overheid zich op grotere schaal met het personen- en familierecht bemoeien. Uiteindelijk werd in de Franse Tijd de Burgerlijke Stand opgericht.

Bij decreet van 17 mei 1813 door Napoleon Bonaparte werden de familienamen definitief en verplicht vastgelegd. De situatie waarbij ieder individu een familienaam heeft en één of meer voornamen, is aldus nog niet zo oud!