Sint-Andries kwartier

Het kwartier van bekende straatfiguren

Sint-Andries is een stadsdeel waar men wel eens van zei dat men er moet geboren zijn om het te kennen en te appreciëren. Woonden in de andere kwartieren van de stad de verschillende categorieën van de bevolking door elkaar, in het St.-Andrieskwartier en de daaraan palende kwartieren, trof men buiten een gering aantal kleine renteniers en bedienden, de armste onder de armste aan. In de vele gangen en stegen, in de ineengewrongen huizekens van de smalle straten in de parochie van miserie, leefden een bonte wemeling van kleine neringdoenden, leursters, dokwerkers, koffieboonraapsters, zakkenmaaksters, zwervers en bedelaars.
Verder uit “De gids voor oud Antwerpen”:

“Net zoals het schipperskwartier, heeft ook het Sint-Andrieskwartier zijn eigen karakter en Antwerpens’ twee laatste kwartieren hebben heel wat inkt doen vloeien, terecht. ‘Sint-Andrieskwartier’, ‘Vierde Wijk’, ‘Parochie van Miserie’, ‘Luizenmarkt’, ‘Rode Burcht’: allemaal namen om éénzelfde wijk aan te duiden. Het kwartier van bekende straatfiguren zoals Mie Citroen, Zotte Rik de kindervriend, Zatte Nel, Mager Net, Lies de Mossel maar ook dat van Hendrik Conscience, Eduard Keurvels, Door van Rijswijck en Lode Zielens.Ze zijn verdwenen, de opgepropte stegen en sloppen als de ‘Breede Gang’ in de Bredestraat of ‘D’Engelen Plets’ in de Schoytestraat, waar een volkske hokte dat de radde tong en de uiterlijke kenmerken van het Spaans garnizoen van het Zuidkasteel had geërfd.”

Het kwartier kende zijn zonderlinge, karakteristieke, nergens elders te vinden groteske typen zoals visverkoopster Jo Beljows die haar prijzen zo stelde dat er flink op afgedongen kon worden. Maar wee hem, die er al te grof aanging. Dan kwam haar vlijmscherpe tong in actie: “Ge denkt toch ni da’k h’m gestolen heb, zeker? Zaide gij ni beschomd? Veur die prijs koopte nog giene stront! Houd er moar al gauw e’ poote af, leelekort! Of ânders zal’k h’m is oep oewe smoel slaage!” Bij “Lies Frut” kwam ’s zaterdags, als het “pree” geweest was, de halve wijk zich bevoorraden. Als er “veur drij centjes lever, witte of rooie frut” gekocht werd, zonder “veur ’n cent veur de kat” te vergeten, – onsmakelijke restjes die in de regel door de kinderen verorberd werden – was het feest in sommige gezinnen.De herbergier “mijnheer Gevers” hoorde de aanzittende van zijn “kornijnensouper” herhaaldelijk miauwen, daar het een overbekend feit was dat de katers uit de werkhuizen van de reinigingsdienst voor dergelijke partijtjes werden geslacht.
En dan was er uiteraard “Zotten Rik” de grote kindervriend en bekendste volksfiguur van de stad. Of zijn lijfspreuk “houd-e zot, dan mut-e ni warreke” in zijn grafsteen gebeiteld werd, hebben we niet met zekerheid kunnen achterhalen!

De verdwenen Boeksteeg maakt plaats voor de Nationalestraat

De verdwenen Boeksteeg, het harteputteken van de Luizenmarkt, liep als een kronkelende darm van de Ijzerenwaag tot aan het Kasteelplein. Het was zeker een der langste straten van Antwerpen, met aan weerszijden een doolhof van vuile, vochtige, dompige steegjes en poortjes, omzoomd door bouwvallige, ellendige half verrotte huizen waar de regen naar binnen zijpelde. De meeste huisjes hadden geen bovenverdieping. De zolders werden tot slaapplaats ingericht, terwijl vaak beneden in de voorkamer winkel werd gehouden.  De beroemde Boeksteeg moest uiteindelijk plaats maken voor de Nationalestraat.  We citeren A. Thys:

…aangaande de gezondheidswerken, die in twee reeksen in het volkrijke Sint-Andrieskwartier werden uitgevoerd… De eerste reeks werd door de gemeenteraad gestemd op 26 augustus 1865 en door de stad zelve uitgevoerd… in 1876 besloot het stadsbestuur de gedane werken te vervolledigen en ging dienaangaande de 31 oktober van dat jaar met Hubert Pierquin een verdrag aan, krachtens hetwelk deze zich belastte met het maken van een straat 15 meter breed en 700 meter lang, hebbende haar vertrekpunt aan de Groenplaats, doorsnijdende de huizen der Kammenstraat en van de Korte Pandstraat tot aan de Ijzerwaagplaats, om vandaar langs de verbreede Boeksteeg tot aan de Kronenburgstraat voort te lopen”.